Dzielnica Żydowska w Pradze, zwana też Josefov (Józefów), to jedna z najlepiej zachowanych historycznych dzielnic żydowskich w Europie. Leży tuż obok Starego Miasta, krótki spacer od Mostu Karola, i kryje wielowiekowe synagogi, naprawdę wyjątkowy cmentarz i gminę o długiej historii. Nazwa „Josefov” pochodzi od cesarza Józefa II, którego patent tolerancyjny z 1781 roku złagodził, choć nie zniósł, ograniczeń nałożonych na gminę żydowską miasta.
Krótka historia Józefowa
Gmina żydowska Pragi mieszka w tej części miasta od XIII wieku, kiedy została zmuszona do życia w otoczonym murem getcie, odciętym od reszty miasta przez ówczesne przepisy religijne i prawne. Pod koniec XIX wieku dużą część dawnej dzielnicy wyburzono w ramach urbanistycznej „modernizacji” wzorowanej na nowym Paryżu. Przetrwały tylko najważniejsze synagogi, Ratusz Żydowski i cmentarz – i to właśnie można dziś zwiedzać. Według powszechnie powtarzanej wersji w czasie okupacji nazistowskiej dzielnicę zachowano jako przyszłe „muzeum wymarłej rasy” i zwieziono tu przedmioty religijne gmin żydowskich z całej Europy. Okrutny paradoks: to dlatego miała przetrwać w tak dobrym stanie, podczas gdy sama czeska społeczność żydowska została unicestwiona w Holokauście.
Co zobaczyć w Dzielnicy Żydowskiej
- Synagoga Staronowa (Staronová synagoga): najstarsza czynna synagoga w Europie, wczesnogotycka, z XIII wieku, do dziś używana przez praskich Żydów. Według legendy na jej strychu spoczywają szczątki Golema, glinianej istoty, którą rabin Löw stworzył w XVI wieku do obrony gminy.
- Stary Cmentarz Żydowski: jedno z najbardziej poruszających miejsc w Pradze. Ponieważ przez wieki nie mógł się powiększać, groby układano nawet w dwunastu warstwach jedna na drugiej. Dziś zobaczysz ponad 12 000 stłoczonych nagrobków – to widok, którego się nie zapomina – a łącznie ma tu być pochowanych około 100 000 osób. Jednym z najczęściej odwiedzanych grobów jest grób rabina Löwa.
- Synagoga Pinkasa: dziś miejsce pamięci ofiar Holokaustu, na którego ścianach ręcznie wypisano nazwiska ponad 77 000 żydowskich ofiar z Czech i Moraw. Na piętrze można obejrzeć wystawę rysunków dzieci z getta w Terezinie.
- Synagoga Klausowa: największa z zespołu. Mieści stałą wystawę o żydowskich tradycjach i świętach – przydatny kontekst do dalszego zwiedzania.
- Synagoga Hiszpańska: najmłodsza i najbardziej okazała, XIX-wieczna budowla w stylu mauretańskim ze złoconym wnętrzem, wzniesiona w miejscu najstarszej synagogi dzielnicy.
- Ratusz Żydowski: jego zegar ma hebrajskie cyfry i wskazówki kręcące się w przeciwną stronę (hebrajski czyta się od prawej do lewej). Warto się na chwilę zatrzymać.
Bilety do Dzielnicy Żydowskiej: jak wygląda zwiedzanie
Większość obiektów obejmuje łączony bilet Muzeum Żydowskiego w Pradze, w którym są synagogi Pinkasa, Klausowa i Hiszpańska, cmentarz i sala wystawowa. Ponieważ Synagoga Staronowa wciąż służy jako dom modlitwy, nie należy do Muzeum Żydowskiego i zwykle wymaga osobnego biletu.
Ile czasu potrzeba?
Dwie–trzy godziny wystarczą, żeby bez pośpiechu zobaczyć najważniejsze synagogi i cmentarz. Ponieważ dzielnica leży tak blisko Rynku Staromiejskiego, łatwo połączyć ją z resztą Starego Miasta w ciągu jednego przedpołudnia lub popołudnia. Wiele osób idzie potem prosto na Most Karola, oddalony o kilka minut pieszo.
Praktyczne wskazówki
- To miejsce pamięci i żywej wiary – zachowuj się z szacunkiem, zwłaszcza w synagogach i na cmentarzu.
- Mężczyźni mogą musieć nakryć głowę w Synagodze Staronowej. Jeśli nie masz nakrycia, przy wejściu zwykle dostaniesz kipę.
- Obiekty są zamknięte w soboty (szabat) i w ważne święta żydowskie. Sprawdź to wcześniej, zwłaszcza jeśli Twój wyjazd przypada na Pesach albo Rosz ha-Szana.
- Na Starym Cmentarzu Żydowskim i w większości synagog nie wolno robić zdjęć – aparat zostaw na zewnątrz.
Nasza rada
To jedno z najbardziej poruszających historycznie miejsc w mieście, a z odpowiednim kontekstem znaczy znacznie więcej. Nasz free walking tour po Starym Mieście i Dzielnicy Żydowskiej (po angielsku) prowadzi przez dzielnicę i wszystko wyjaśnia na miejscu. Resztę wyjazdu zaplanujesz z naszym planem zwiedzania Pragi na 2, 3 lub 4 dni.
