Rynek Staromiejski to historyczne serce Pragi, a jego największa ozdoba, praski Zegar Astronomiczny (Orloj), to chyba najczęściej fotografowany obiekt w całym mieście. Poznaj jego historię, sposób działania, godziny pochodu figur i kilka legend, które zna niewielu.
Rynek Staromiejski: od średniowiecznego targu do serca Pragi
Na długo przed powstaniem zegara plac był już centrum miasta. Jego początki sięgają X wieku, kiedy w miejscu, gdzie zbiegało się kilka europejskich szlaków handlowych, powstał targ – obok dawnej komory celnej, w której odprawiano towary przeznaczone dla Pragi. Dla obcych kupców zbudowano szpital z kościołem Najświętszej Marii Panny, gospody i stajnie. Około 1100 roku odnotowano targ odbywający się tu w każdą sobotę, na którym sprzedawano wszystko – od importowanych tkanin (w stałych kamiennych kramach przy wieży ratusza) po grzyby, truskawki, dziczyznę, warzywa, masło i ser. W XII i XIII wieku wokół placu powstały pierwsze romańskie i gotyckie domy, a w połowie XIII wieku, dla ochrony przed powodziami, znacznie podniesiono poziom terenu – dawne parterowe pomieszczenia znajdują się dziś poniżej poziomu ulicy. Do początku XX wieku plac pozostał najważniejszym targiem Pragi, a w 1338 roku założono tu Ratusz Staromiejski – zalążek budynku, na którym dziś znajduje się zegar.
Historia praskiego Zegara Astronomicznego
Zegar zamontowano po raz pierwszy w 1410 roku, dzięki czemu jest najstarszym wciąż działającym zegarem astronomicznym na świecie. Przez wieki był naprawiany i rozbudowywany: tarcza kalendarzowa doszła w XVII wieku, a figury apostołów w XIX. W ostatnich dniach II wojny światowej, w maju 1945 roku, został poważnie uszkodzony, gdy pożar wzniecony przez wojska niemieckie zniszczył dużą część ratusza i oryginalne drewniane figury. W kolejnych latach zegar odrestaurowano i do dziś działa w dużej mierze dzięki historycznemu mechanizmowi.
Jak działa Zegar Astronomiczny: trzy części, trzy zadania
- Tarcza astronomiczna (u góry): oprócz godziny pokazuje położenie Słońca i Księżyca na tle zodiaku, zgodnie ze średniowiecznym geocentrycznym obrazem świata z Ziemią w centrum. Mała srebrno-czarna kula obraca się i pokazuje fazy Księżyca na bieżąco.
- Pochód apostołów: o każdej pełnej godzinie od 9:00 do 21:00 (zimą od 9:00 do 20:00) otwierają się dwa okienka i przesuwa się w nich 12 apostołów, a szkielet przedstawiający Śmierć dzwoni dzwonkiem i odwraca klepsydrę. Obok stoją figury symbolizujące próżność, chciwość i rozpustę, każda z własnym symbolicznym gestem.
- Tarcza kalendarzowa (u dołu): pochodzi z XIX wieku, namalował ją Josef Mánes i przedstawia prace polowe w poszczególnych porach roku. W środku widnieje herb Starego Miasta otoczony znakami zodiaku.
Legenda o mistrzu Hanušu
Według legendy po ukończeniu zegara rada miejska kazała oślepić zegarmistrza, bo bała się, że zbuduje kopię gdzie indziej. W zemście Hanuš rzucił się w mechanizm, zatrzymał go na dziesięciolecia i przeklął każdego, kto próbowałby go naprawić. Nie ma na to dowodów historycznych (współcześni badacze za rzeczywistego twórcę uważają Mikułasza z Kadania, a opowieść o Hanušu zyskała popularność dopiero wieki później), ale należy do miejskiego folkloru i każdy przewodnik opowie Ci ją ze szczegółami.
Co jeszcze zobaczyć na Rynku Staromiejskim
Wokół placu znajdziesz kościół Marii Panny przed Tynem z ostrymi gotyckimi wieżami, kościół św. Mikołaja i pomnik Jana Husa, XV-wiecznego reformatora Kościoła spalonego na stosie jako heretyk. Uważa się go za jednego z prekursorów reformacji, sto lat przed Lutrem. Z placu wyrusza też wiele wycieczek z przewodnikiem, a w grudniu odbywa się tu największy jarmark bożonarodzeniowy w Pradze.
Wskazówki na wizytę
- Pochód apostołów trwa tylko kilka sekund. Kto odwróci wzrok tuż przed pełną godziną, przegapi go.
- Około południa plac jest bardzo zatłoczony. Przyjdź wcześnie rano, jeśli chcesz mieć go prawie dla siebie.
- Możesz wejść na wieżę Ratusza Staromiejskiego, na której znajduje się zegar, żeby zobaczyć go z bliska i podziwiać świetny widok na plac. Jest winda, więc nie musisz wchodzić po schodach.
- Wielu odwiedzających uważa sam pokaz za nieco rozczarowujący, bo jest bardzo krótki. Najciekawsze są mechanizm i symbolika całego zegara – a te znacznie lepiej wyjaśni przewodnik.
- Ważne: uważaj na kieszonkowców. Rynek Staromiejski to jedno z ich ulubionych miejsc.
Nasza rada
Żeby naprawdę zrozumieć historię i legendy zegara, wybierz się z lokalnym przewodnikiem. Nasz free walking tour po Starym Mieście i Dzielnicy Żydowskiej (po angielsku) przechodzi właśnie tędy. Planując resztę pobytu, zajrzyj do naszego planu zwiedzania Pragi na 2, 3 lub 4 dni.
